Televizyon seyretmek ve şişmanlık

Modern yaşam tarzının oluşturduğu en büyük sorunlardan bir tanesinin aydınlık geceler olduğu daha önce “karanlığın gücü” isimli yazıda açıklanmıştı. Gecelerin aydınlatılması kadar önemli bir başka nokta ışığın kaynağıdır. Aydınlatma amaçlı kullanılan beyaz ışık yanında televizyon ve bilgisayar ekranlarından saçılan ışık da vücudun çalışma prensipleri bakımından büyük sorunlara neden olmaktadır.

Televizyon ve bilgisayar modern dünyadaki en yaygın iki ev içi sedanter (hareketsiz) davranıştır. İnsanlar özellikle akşamları ortalama 3-4 saatlerini bilgisayar veya televizyon karşısında geçirmektedir. Tamamen pasif faaliyet olan bu iki alışkanlık sağlık için büyük risk oluşturmaktadır. Son dönemde insanlar üzerinde yapılan çalışmalar bu en yaygın iki sedanter davranış olan uzun süreli bilgisayar kullanma ve televizyon seyretmenin, tip 2 diyabet, metabolik sendrom ve şişmanlık gibi medeniyet hastalıkları için risk faktörü olduğunu ispatlamıştır (1). Bu durum size şaşırtıcı gelmeyebilir; zira televizyon ve bilgisayar karşısında hem hareketsizlik vardır hem de bir şekilde atıştırma olasılığı yüksektir. Yani sonuçta fazladan kalori alımı vardır. Aldığımız kalori karşılığı hareket etmediğimiz için de kilo almak normaldir. Peki şuna ne diyeceksiniz; fiziksel aktivite ve enerji alımından tamamen bağımsız, gece televizyon izlemenin kendisinin bu hastalıklar için risk faktörü olduğu da ispatlanmıştır (2). Amerika’da yapılan bu çalışmayı daha sonra İngiltere ve İspanya olmak üzere Avrupa’da yapılan çalışmalar izlemiş ve aynı sonuçlara ulaşılmıştır. Bir insan sadece televizyon izleyerek veya bilgisayar başında vakit geçirerek nasıl şişmanlar? Hani şişmanlamak için harcadığımızdan daha fazla kalori almak gerekiyordu? Bu durumu nasıl açıklayacağız?

Evet, gerçekten bu durum bizim tıbbi bilgilerimizi sorgulamamızı gerektirir. Ve sonuçta karşımıza vücudun temel çalışma prensipleri çıkar. Binlerce yıldır değişmeyen bazı prensipler, bu modern çağ ucubeleri karşısında alt üst olmuştur. Metabolik bozulma olarak özetleyebileceğimiz bu durum, vücudun biyolojik ritimlerini bozar ve nihayet tip 2 diyabet, metabolik sendrom, şişmanlık ve hipertansiyon gibi hastalıklar olarak karşımıza çıkar. Aslında pek çok birey kendisine hastalık teşhisi konmadan çok önce bu bozulmaya uğramaktadır. Ancak bulgular belirli bir düzeye geldiğinde tıbbi olarak hastalık teşhisi konulur; oysa bozulma yıllar önce başlamaktadır. Konumuzla ilgili olarak, yani televizyon ve bilgisayar alışkanlıkları üzerinden konuyu açıklayalım.

Yıllarca gece aydınlığa maruz kalmak, genellikle günün en çok kalori tüketilen öğünü olan akşam yemeğinden sonra otonom sinir sisteminin çalışmasını bozar ve metabolizmayı bulandırır. Bunun yanında beynin melatonin üretmesini geciktirir ve üretilen toplam melatonin miktarını baskılar. Televizyon izlemenin ve bilgisayar başında uzun zaman geçirmenin üretilen toplam melatonin miktarını düşürdüğü de gösterilmiştir (3). Televizyon ve bilgisayar ekranının beyaz ışıktan daha güçlü bozucu olduğu da bilinen bir gerçektir. Çünkü insan vücudu beyaz ışığın kendisine değil mavi dalga boylarına duyarlıdır.

Beyaz ışık veya bir başka deyişle görülebilir ışık, 400 nm (mor)-700 nm (kırmızı) arasındaki dalga boylarının karışımıdır. Gözümüz sadece mavi ışığa uyan kısa dalga boylarına yanıt verir. Mavi ışığa ait dalga boyları (446-483 nm) retina üzerinde en güçlü etkiye sahiptir ve melatonin sentezini tamamen baskılar. Ne yazık ki televizyon ve bilgisayar ekranından ağırlıklı olarak düşük dalga boyunda (mavi) ışık yayılır. Karanlıkta televizyon seyredilen bir odaya pencereden bakıldığında bu durum çıplak gözle de fark edilebilir. Bu nedenlerle 21. yüzyılda yaşayan insanların büyük kısmı gerek aydınlatma amaçlı, gerekse mavi dalga boylarının yoğun olarak yayıldığı (TV, monitör) ortamlara uzun süre maruz kalarak uzun dönemde ortaya çıkan hastalıklara kendi elleri ile zemin hazırlarlar.

Kaynaklar:

1. Fung TT, Hu FB, Yu J, Chu NF, Spiegelman D, Tofler GH et al. Leisure-time physical activity, television watching, and plasma biomarkers of obesity and cardiovascular disease risk. Am J Epidemiol 2000;152:1171-1178.

2. Gao X, Nelson ME, Tucker KL. Television viewing is associated with prevalence of metabolic syndrome in Hispanic elders. Diabetes Care 2007;30:694-700.

3. Salti R, Tarquini R, Stagi S, Perfetto F, Cornelissen G, Laffi G et al. Age-dependent association of exposure to television screen with children’s urinary melatonin excretion? Neuro Endocrinol Lett 2006;27:73-80.